Ang mga Langgam sa Uma ug uban pang Istorya

Human sa kapin sa usa ka semana nakong pagngadto-nganhi sa akong uma, nasuta nako kon unsa ako kaignorante mahitungod sa mga langgam. Kini tungod kay sa kadaghan sa matang sa kalanggaman, pipila lamang ang akong nailhan. Kadto lamang mga kasagarang tukmo o kaha mga ul-ula. Kadto lamang mga kagnas o kaha mga tamsi. Apan gawas sa maong mga langgam, wa nako kaila sa uban. Dugaydugay naba akong naglatagaw sa syudad o dali rang mawa sa panumdoman ang daghang mga butang?

Kutob na lamang ako sa pagtan-aw sa mga langgam nga akong nakita. Kutob na lamang sa pagsud-ong sa katahom nga dili ko mahinganlan. Kutob na lamang sa pagpamalandong sa masadyaon nilang panag-awit.

Ug samtang ako nagatan-aw, nagasud-ong ug nagapamalandong, mohinayhinayg tuhop sa kasingkasing ang kagul-anang dugay ko nang gikauban. Ang kagul-anang kauban kanunay sa akong paglatagaw sa mga kadalanang estranghero sa akong pagtiniil.

Usa ka langgam ang nag-inusara. MItugdon kini sa tumoy sa labong nga sagbot nga along-along. Gamay pas tamsi ang maong langgam.  Lagsik kaayo ang iyang matag lihok. Pila lamang ka gutlo milupad na kini paingon sa kahoy nga balangti aron mamahaw sayo sa kabuntagon.  

Tulo ka gagmayng langgam ang nagginukdanay sa mga sanga sa andalugong. Tungod sa ilang kagagmay, sila mahimong motugdon sa gagmay usab nga dahon sa maong kahoy.

Usa ka dakong langgam ang paspas nga milupad ilawom sa kakahoyan. Lainlain ang bulok sa iyang balahibo. Adunay pula nga daw nagadilaab, adunay puti nga daw mga gabon, adunay itom nga daw uling ug adunay yellow nga daw adlaw nga nagasidlak. Unsang matang sa langgam kadto? Bisan ang tiguwang nga midako sa lasang nga akong gipangutana wala mahibalo.

Usa ka panon sa mga langgam nga kolor itom ang nanglupad paingon sa dakong punoan sa balulaw. Hilabihan gyod kaitom ang ilang balhibo. Ug ang ilang mga mata pula kaayo. Nakurat ang kahaponon sa ilang panaghugyaw.

Daghan pang mga langgam ang akong nakita. Ug halos silang tanan wa nako hiilhi. Dugay naba ko sa syudad o dali lang ko malimot?

Human ang kapin sa usa ka semana akong nasayran kon unsa na ako kaignorante sa kalanggaman sa akong yutang natawhan. Mao nga misamot pagsiaw ang kagul-anang kanunay kong kauban sa akong paglatagaw.

Karong Gabii

Karong gabii sugdan nakog baid ning dila kong gitaya nas paglitok sa laing pinulongan. Tungod kay gihidlaw ako sa paggamit sa mahait nga sulab nga kaniadto akong kauban sa pakigsangka. Kay sa unsang pinulongan ba ako unang nakat-on sa kahait sa mga pulong?

Napulo ka tuig na ang milabay. Napulo ka tuig nga naughan ning dila sa laway nga binisaya. Dili tungod kay gisalikway ko ang maong pinulongan. Dili tungod kay aduna akoy gisagop nga pinulongan. Apan tungod kay napulo ka tuig nga ako naglaroylaroy diri sa balwartes mga Tagal-is (kining ngalana lang sa mga Tagalog nadungog kos akong amahan).

Apan bisan pa sa napulo ka tuig nga milabay, wa gyod magalongi ning ngabil nga mahikalimtan ang pagbinisaya. Tungod kay kon ang hunahuna malimot, ang kasingkasing dili gyod mahimong mahikalimot. 

Kay unsaon man nako sa paghikalimot sa pinulongan diin una nakong nabatian ang kapait ug katam-is sa gugma? Kay unsaon man nako pagsalikway sa pinulongan nga unang mitudlo kanako sa pakigbisog ning gubat nga ginganlan tag kinabuhi?  

Lab-as pas panumdoman ang mga gabiing mangadto mis maisan aron mangitag damang. O kaha kadtong mga buntag nga mangaligo mis Tagoloan. O kaha kadtong mga udto nga mamamaklay mi paingon sa Intavas. Ug unsaon man pagkapapas niadtong mga tunob nako na nalubong sa mga huyahuya sa Silae? Unsaon man pagkahanaw sa panumdoman ang kahapdos niadtong nasamdan ang akong bitiis sa dihang namuhag mig tamaing sa Hanapulon? Aduna pa bay mas labing halandomon sa pagpangaligo sa Kulaman uban ang babayeng unang gipitik sa kasingkasing?

Mao nga karong gabii, utrohon ko nig salsal ning akong dila. Ako ning ihulom sa nagadilaab nga kalayos akong dughan aron nga mahimong putli pag-usab ang iyang sulab. Ug kini akong pagasubhan sa nagabukal nga dugo sa akong galamhan aron mahimong lig-on sa bagong pakigharong.